Słownik

Zdolność do rozumienia narzędzi AI, ich możliwości, ograniczeń i potencjalnych zagrożeń. Obowiązek zapewnienia AI literacy personelowi i użytkownikom wynika z art. 4 AI Act — obowiązuje od 2 lutego 2025 r. Dotyczy każdego podmiotu wdrażającego systemy AI, w tym akademii korzystających z Suno czy chatbotów edukacyjnych.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z 13 czerwca 2024 r. — pierwsze na świecie kompleksowe prawo regulujące systemy sztucznej inteligencji. Oparte na klasyfikacji ryzyka: zakazane, wysokie, ograniczone, minimalne. Stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach UE. Kary: do €35 mln lub 7% globalnego obrotu.

Ogólnopolska baza podmiotów oferujących szkolenia i usługi doradcze, prowadzona przez PARP. Od 1 stycznia 2026 r. jedyny rejestr uprawniający do prowadzenia szkoleń dofinansowanych ze środków publicznych (KFS, EFS+, Fundusz Pracy). Wymaga certyfikatu jakości (SUS 3.0, ISO 29993, MSUES lub inny z listy PARP).

Automatyczny system rozpoznawania treści YouTube, który identyfikuje muzykę, wideo i inne materiały zarejestrowane przez właścicieli praw. Może monetyzować, blokować lub śledzić wgrywane filmy.

Nagranie cudzego utworu muzycznego z własną interpretacją wykonawcy, zachowującą oryginalną melodię i harmonię. Wymaga licencji mechanicznej, ale zazwyczaj nie wymaga zgody autora.

Confederation Internationale des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs — międzynarodowa konfederacja 225 organizacji zbiorowego zarządzania ze 116 krajów. Zrzesza ZAiKS (Polska), SACEM (Francja), GEMA (Niemcy), ASCAP i BMI (USA). Prognozuje, że twórcy muzyczni mogą stracić do 25% globalnych przychodów do 2028 r. wskutek generatywnej AI.

Digital Millennium Copyright Act — amerykańska ustawa z 1998 r. regulująca prawa autorskie w internecie. Zawiera procedurę notice-and-takedown.

Platforma dystrybucji cyfrowej dla niezależnych artystów. Model abonamentowy (roczna opłata, 100% tantiem do artysty). Dystrybuuje do Spotify, Apple Music i 150+ serwisów.

Rozporządzenie UE o usługach cyfrowych (2022/2065). W pełni obowiązuje od 17 lutego 2024 r. YouTube jako Very Large Online Platform (VLOP) podlega najostrzejszym wymogom: algorytmiczna przejrzystość, roczne audyty ryzyka, zakaz targetowania nieletnich. Twórcy treści edukacyjnych mają lepsze prawa do odwołania od moderacji treści.

Rozporządzenie UE o rynkach cyfrowych (2022/1925). Alphabet (Google/YouTube) jest wyznaczonym "gatekeeper". DMA zakazuje self-preferencingu, wymaga interoperacyjności i daje twórcom dostęp do danych o zasięgu. Trwa dochodzenie Komisji Europejskiej wobec Google (od XII 2025) dot. wykorzystania treści z YouTube do trenowania AI.

Data Protection Impact Assessment (Ocena Skutków dla Ochrony Danych) — analiza ryzyka wymagana art. 35 RODO, gdy przetwarzanie danych może generować wysokie ryzyko. Obowiązkowa m.in. przy profilowaniu uczniów, systemach AI oceniających efekty uczenia się lub biometrii. Akademia online korzystająca z AI do personalizacji nauki może być zobowiązana do przeprowadzenia DPIA.

Europejski ramowy dokument kompetencji cyfrowych dla obywateli (Digital Competence Framework). Wersja 3.0: 5 obszarów kompetencji, 8 poziomów biegłości, 250+ przykładów wiedzy i umiejętności. Obejmuje AI, IoT, datafication. Referencyjny standard dla programów edukacji cyfrowej w UE, w tym kursów muzyki AI. Wydany przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji Europejskiej.

Dyrektywa o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym. Transponowana do polskiego prawa 20 września 2024 r. Kluczowe: art. 3–4 wyjątki TDM, mechanizm opt-out dla twórców i OZZ. Przegląd dyrektywy zaplanowany na czerwiec 2026 — może zmienić zasady dla treści AI-generated. Dostawcy GPAI (Suno, Udio) muszą respektować opt-out na mocy art. 53 AI Act.

Europejska Rama Kwalifikacji — 8-poziomowy system odniesienia umożliwiający porównywanie kwalifikacji z różnych krajów UE. Każdy poziom PRK odpowiada jednemu poziomowi EQF. Kwalifikacje nadane przez polską akademię z przypisaniem do PRK/EQF są uznawane w całej Unii — istotne przy aplikowaniu do programów Erasmus+ czy pracy za granicą.

Unijny program edukacyjny 2021–2027 z budżetem 26,2 mld EUR. Dla sektora edukacji dorosłych w Polsce 2026: 18,1 mln EUR. Akcja KA120-ADU (akredytacja — deadline 29.09.2026) zapewnia coroczne finansowanie mobilności artystów i edukatorów. KA220-ADU (partnerstwa współpracy) — terminy marzec każdego roku. Dedykowany Creative Innovation Lab dla projektów muzyka × AI × edukacja.

Model opodatkowania spółek (sp. z o.o., SA, PSA) polegający na braku podatku dochodowego do momentu wypłaty zysku ze spółki. Efektywna stawka ~20% przy reinwestowaniu zysków (vs ~26,29% klasyczny CIT + dywidenda). Wymaga min. 3 pracowników zatrudnionych na umowie. Opłacalny dla akademii szkoleniowych inwestujących w platformę, treści i marketing edukacyjny.

Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (program 2021–2027) finansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Obejmuje m.in. "Kompetencje z automatyzacji dla transformacji cyfrowej" (78 mln PLN, projekty od 1.07.2026) i "Podniesienie kompetencji kadr podmiotów w BUR" (deadline 31.12.2026). Dostęp wymaga wpisu do BUR.

Systemy sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia (np. GPT-4, Claude, Gemini, Suno), które mogą być używane do wielu różnych zadań. AI Act (art. 53) nakłada na dostawców GPAI obowiązki przejrzystości, poszanowania praw autorskich UE i oznaczania treści AI-generated. Suno i Udio są de facto systemami GPAI w domenie muzycznej.

International Standard Recording Code — unikalny kod identyfikujący konkretne nagranie dźwiękowe. 12-znakowy format. Używany do śledzenia tantiem na platformach streamingowych.

Norma ISO 29993:2017 dotycząca usług edukacyjnych poza formalnym systemem oświaty. Pokrywa cały cykl: reklama → analiza potrzeb → projektowanie → realizacja → ocena → ewaluacja. Stosowalna do szkoleń online i blended learning. Najbardziej bezpośrednio istotna norma dla akademii muzycznej; jedna z certyfikacji akceptowanych przez PARP dla wpisu do BUR.

Krajowy System e-Faktur — obowiązkowa platforma elektronicznego fakturowania B2B w Polsce. Od 1 lutego 2026 r. obowiązkowy dla firm z obrotem >200 mln PLN, od 1 kwietnia 2026 r. dla wszystkich przedsiębiorców. Zastępuje papierowe i PDF faktury. Struktura JPK_V7M(3) od lutego 2026 wymaga podania numeru KSeF w deklaracji VAT.

Instrument finansowany z Funduszu Pracy, z którego pracodawcy mogą pozyskać środki na szkolenia pracowników. Poziom dofinansowania: 80% (100% dla mikroprzedsiębiorstw). Pula na 2026 r.: 417,5 mln PLN. Priorytet 2026: kompetencje AI, cyberbezpieczeństwo, automatyzacja. Szkolenia muszą być realizowane przez podmioty wpisane do BUR.

Prawo do nagrania i dystrybucji cudzej kompozycji. Wymagana przy wydawaniu coverów na platformach streamingowych. W Polsce zarządza ZAiKS, w UK — MCPS.

Prawo do połączenia muzyki z materiałem wizualnym (film, reklama, gra). Negocjowana bezpośrednio z właścicielem praw lub wydawcą.

Mechanical Copyright Protection Society — brytyjska organizacja zbiorowego zarządzania zbierająca tantiemy mechaniczne. Część PRS for Music.

Krótkie, skoncentrowane certyfikaty potwierdzające nabycie konkretnych kompetencji lub wiedzy. Definicja i 10 zasad określone Zaleceniem Rady UE z 16 czerwca 2022 r. W Polsce pilotowane w ramach ZSK od 2025 r. Idealne dla kursów muzycznych — np. "Dystrybucja na Spotify", "Prawo autorskie dla twórców coverów". Uznawane przez Europass.

Prawa pokrewne — tantiemy płatne artystom wykonawcom i producentom za publiczne odtworzenie nagrania (nie kompozycji). W Polsce zbierają STOART i SAWP.

Standard cyfrowych odznak edukacyjnych (1EdTech), opublikowany 29 maja 2024 r. Oparty na W3C Verifiable Credentials Data Model 2.0 — kryptograficznie podpisane, niepodrabialne poświadczenia. Odznaki są własnością ucznia, przenośne między platformami, integrowalne z ramami kompetencji. Rekomendowany system certyfikacji dla akademii online.

Performing Rights Society — brytyjska organizacja zbiorowego zarządzania zbierająca tantiemy za publiczne wykonanie i mechaniczne dla kompozytorów i autorów tekstów.

System 8 poziomów kwalifikacji odpowiadający Europejskiej Ramie Kwalifikacji (EQF). Firmy szkoleniowe mogą nadawać kwalifikacje wolnorynkowe na poziomach PRK 1–8, uznawane w całej UE. Zarządzana przez IBE/MEN. Nowelizacja ZSK (2024) rozszerzyła możliwości nadawania kwalifikacji wolnorynkowych i sektorowych. Pilotaż mikropoświadczeń PRK: 2025–2026.

Ustawa z 12 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1221), obowiązująca od 10 listopada 2024 r. Zastąpiła Prawo telekomunikacyjne. Wprowadza jednolitą zgodę marketingową (art. 398), wymóg opt-in dla cookies, ograniczenia cold mailingu i callingu. Kary: do 3% przychodu lub 1 mln PLN. Wymaga aktualizacji polityki cookies, bannerów zgód i procedur e-mail marketingu.

Typ licencji, gdzie po jednorazowej opłacie można korzystać z muzyki bez płacenia tantiem za każde użycie. NIE oznacza bezpłatne — tylko bez powtarzających się opłat.

Formalne ostrzeżenie na koncie YouTube za naruszenie praw autorskich. Trzy strike w ciągu 90 dni skutkują trwałym usunięciem kanału.

Platforma generowania muzyki opartej na sztucznej inteligencji. Plan Pro umożliwia komercyjne użycie generowanej muzyki. Status prawny nagrań AI jest nadal przedmiotem sporów sądowych.

Standard Usług Szkoleniowo-Rozwojowych — certyfikat jakości dla firm szkoleniowych opracowany przez Polską Izbę Firm Szkoleniowych (PIFS), akredytowany przez DEKRA. Od 31 marca 2025 r. zastąpił SUS 2.0 (okres przejściowy do 31.03.2028). Uznawany przez PARP jako certyfikat kwalifikujący do wpisu w BUR z możliwością szkoleń dofinansowanych. Najszybsza ścieżka certyfikacji dla akademii online.

Opłaty za reprodukcję (nagranie, kopię) kompozycji. Płatne przez serwisy streamingowe, sklepy cyfrowe i wydawców fizycznych. Trafiają do kompozytorów przez organizacje zbiorowego zarządzania.

Formalne zastrzeżenie przez twórcę lub OZZ praw do dzieła, wykluczające jego użycie w eksploracji tekstów i danych (Text and Data Mining) do celów komercyjnych — w szczególności do trenowania modeli AI. Mechanizm przewidziany Dyrektywą 2019/790 (art. 4), implementowaną w Polsce we wrześniu 2024 r. ZAiKS skorzystał z TDM opt-out w grudniu 2024 r.

Przełomowa sprawa sądowa USA (D.C. Circuit Court, wyrok 18.03.2025): Sąd Apelacyjny potwierdził, że AI nie może być "autorem" w rozumieniu prawa autorskiego. Sąd Najwyższy (SCOTUS) odmówił rozpatrzenia 2.03.2026 — wyrok stał się ostateczny. Precedens dla całego systemu common law (USA, UK, Australia): czysto AI-generated treści nie podlegają ochronie copyright.

Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych — polska organizacja zbiorowego zarządzania. Zbiera i rozdziela tantiemy za publiczne wykonanie i nagranie dla autorów muzycznych i tekstowych.