ZAiKS i muzyka AI — stanowisko, TDM opt-out i co traci twórca

Oficjalne stanowisko ZAiKS wobec AI w muzyce

ZAiKS — Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych, największa polska organizacja zbiorowego zarządzania — opublikował oficjalne stanowisko w sprawie muzyki generowanej przez AI w maju 2024 r. To kluczowy dokument dla każdego polskiego twórcy korzystającego z narzędzi AI.

Kluczowy cytat ze stanowiska: "Sprzeciwiamy się przyznaniu wytworom generatywnego AI jakiejkolwiek ochrony zbliżonej do ochrony prawnoautorskiej."

Wytwory AI nie są "utworami"

ZAiKS klasyfikuje muzykę z Suno, Udio i podobnych narzędzi jako "wytwory", a nie "utwory" w rozumieniu polskiej Ustawy o prawie autorskim z 4 lutego 1994 r.

Konsekwencje prawne:

• Muzyka czysto AI-generated NIE jest chroniona prawem autorskim w Polsce
• Nie można jej zarejestrować w ZAiKS jako własnego dzieła
• NIE uczestniczy w podziale tantiem (§2 ust. 2 Regulaminu Reprezentacji ZAiKS)
• Każdy może ją skopiować, remiksować i komercyjnie wykorzystać bez naruszenia prawa

Kiedy dzieło z udziałem AI MOŻE być zarejestrowane?

ZAiKS dopuszcza rejestrację dzieł tworzonych z pomocą AI (AI-assisted works), pod warunkiem że:

• Istnieje ludzka kontrola twórcza — selekcja, aranżacja, modyfikacja materiału
• Autor ujawnia udział AI w procesie twórczym przy rejestracji
• Autor wskazuje procentowy wkład ludzkiej pracy twórczej

Praktyczny przykład: Kompozytor generuje motywy w Suno, nagrywa własne instrumenty, aranżuje, miesza — jego wkład twórczy jest wymierny. Może zarejestrować utwór, ujawniając rolę AI. Sam prompt bez dalszej obróbki — nie wystarczy.

TDM opt-out — decyzja z grudnia 2024 r.

W grudniu 2024 r. ZAiKS formalnie skorzystał z mechanizmu TDM opt-out — zastrzegł cały zarządzany repertuar wobec komercyjnego eksploracji danych (Text and Data Mining) przez firmy AI.

Co to jest TDM?

TDM (Text and Data Mining) to automatyczne przetwarzanie i analiza treści cyfrowych — w kontekście AI oznacza trenowanie modeli językowych i muzycznych na chronionych dziełach. Polska implementacja Dyrektywy UE 2019/790 (wrzesień 2024) umożliwia twórcom i OZZ opt-out z komercyjnego TDM.

Skutki decyzji ZAiKS:

• Repertuar ZAiKS jest wyłączony z komercyjnego trenowania AI
• Firmy jak Suno, Udio czy OpenAI NIE mogą legalnie używać tego repertuaru
• Naruszenie = odpowiedzialność za naruszenie praw autorskich

Prognoza CISAC: zagrożenie dla przychodów twórców

CISAC — Confederation Internationale des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs, zrzeszająca ZAiKS i 224 OZZ ze 116 krajów — prognozuje:

Twórcy muzyczni mogą stracić do 25% globalnych przychodów na rzecz generatywnej AI do 2028 r.

Dane rynkowe potwierdzające trend:

• 18% dziennych uploadów na Deezer (2025) to w pełni AI-generated muzyka
• Rynek generatywnej AI w muzyce: $570 mln (2024) → prognoza $2,79 mld do 2030 (CAGR 30,4%)
• Suno: 2 mln płatnych subskrybentów, $300 mln ARR, wycena $2,45 mld (Series C, XI 2025)

Co powinien zrobić twórca coverów i muzyki AI?

• Używaj AI jako szkicu — nagraj własne instrumenty lub głos na wygenerowanym podkładzie
• Dokumentuj twórczy wkład — zachowaj dowody edycji, aranżacji, nagrań własnych
• Przy rejestracji w ZAiKS ujawnij AI — brak ujawnienia = ryzyko późniejszego unieważnienia
• Sprawdzaj warunki platform — Suno Pro daje prawa komercyjne, ale nie gwarantuje ochrony copyright
• Śledzaj sprawy sądowe — ugoda Warner/Suno (XII 2025) sygnalizuje przejście do modeli licencjonowanych